این پستاندار 1.5 متری احتمالاً دایناسورهای جوان را شکار می نموده است - مجله پیامک

کشف این آثار پا در پستانداران عصر دایناسورها پنجره ای تازه به سوی زنجیره غذایی دوران کرتاسه پیشین (Early Cretaceous) می گشاید. پژوهشگران با آنالیز ابعاد و جزییات این آثار متوجه شده اند که صاحب این ردپاها طولی بیش از 1.5 متر داشته است. این مقدار تقریباً دو برابر بزرگ تر از هر پستاندار شناخته شده دیگری در آن دوران زمین شناسی است. سنگواره های حرکتی یادشده نه تنها فرضیات قبلی را دگرگون می نمایند، بلکه نقش فعال پستانداران را در زیست بوم های پیچیده 130 میلیون سال پیش آشکار می سازند.

ابعاد خیره نماینده ردپاهای سازند بوتوکاتو

بزرگ ترین ردپاهای آنالیز شده در این منطقه دارای طولی حدود 11.4 سانتی متر و عرضی برابر با 13.4 سانتی متر هستند. این نسبت پهنا به طول یکی از علائم کلیدی است که دیرینه شناسان با تکیه بر آن متوجه شدند اثر پا متعلق به یک پستاندار است و نه یک دایناسور یا کروکودیل اولیه. قدم های این جانور فاصله ای حدود 40 سانتی متر از یکدیگر داشته اند که نشان دهنده گام برداشتن جثه ای راسخ و سنگین وزن در بیابان های باستانی آن دوران است.

پژوهشگران بر اساس تخمین های کالیبره شده از مقایسه استخوان ها و ردپاهای دیگر گونه ها، جثه این موجود را حدود 1.5 متر تخمین می زنند. تا پیش از این، گونه هایی نظیر براسیلیخنیوم (Brasilichnium anaiti) که در همین منطقه یافت شده بودند، جثه ای در حد یک گربه خانگی یا سگ کوچک داشتند. اما صاحب ردپای تازه، بدون شک یک جانور پستاندار قدرتمند و بی رقیب در حوزه زیستی خود بوده که توانایی رقابت با خزندگان را داشته است.

شرایط محیطی بیابان بوتوکاتو و تکامل پستانداران

سازند بوتوکاتو (Botucatu Formation) در زمان کرتاسه پیشین بیابانی وسیع و لم یزرع در مرکز ابرقاره گوندوانا (Gondwana) بود. پس از تجزیه این قاره، بخش اعظم این سازند در برزیل کنونی و بخش کوچکی از آن در آفریقا نهاده شد. غیبت دایناسورهای بزرگ جثه در این بیابان سخت و کم آب احتمالاً فرصتی طلایی را برای پستانداران فراهم نموده تا جایگاه های خالی در زنجیره غذایی را تصاحب نمایند و به ابعاد بسیار بزرگ تری دست یابند.

شرایط خاص محیطی این کویر باستانی باعث شده تا ردپاها روی ماسه های مرطوب نقش ببندند و با مرور زمان سخت شوند. با این حال، حفظ استخوان در چنین کویرهای خشکی بسیار نادر است؛ چرا که لاشه ها پیش از مدفون شدن تحت تاثیر باد و آفتاب نابود می شدند. از این رو، آثاری مثل ردپای سنگواره شده پستانداران تنها مدارک موجود برای اثبات وجود چنین غول های ناشناخته ای در برزیل باستان محسوب می شوند.

رژیم غذایی و احتمال شکار دایناسورهای جوان

اگرچه ردپاها نمی توانند ساختار دندان یا فک جانور را دقیقاً نشان دهند، ساختار گام ها و جثه جانور گواهی می دهد که این موجود یک همه چیزخوار یا گوشت خوار بوده است. با جثه ای 1.5 متری، این جانور نه تنها پستانداران کوچک تر و حشرات را مصرف می کرد، بلکه به احتمال زیاد دایناسورهای کوچک یا نوزادان دایناسورهای بزرگ تر را نیز شکار می نموده است. تصور شکار شدن دایناسورها به وسیله یک پستاندار تا چند دهه پیش کاملاً دور از فکر قلمداد می شد.

این موضوع نگرش دیرینه شناسان را نسبت به غلبه کامل خزندگان تغییر می دهد. پستانداران آن دوران صرفاً بینندگان منفعل حیات نبودند، بلکه توانایی شکار دایناسورهای کوچک را داشتند. بدین ترتیب، زنجیره غذایی عصر Mesozoic تنوع و پیچیدگی بسیار بیشتری نسبت به متون کلاسیک دیرینه شناسی دارد و نشان می دهد پستانداران بسیار زودتر از نابودی دایناسورها آغاز به تسلط بر بعضی زیستگاه ها نموده بودند.

چرا استخوان های این پستاندار غول پیکر هنوز پیدا نشده است؟

نبود سنگواره های استخوانی از پستانداران در رسوبات جوداسیک و کرتاسه برزیل همواره یک معما بوده است. شرایط رسوب گذاری کویری بوتوکاتو برای ثبت ردپاها فوق العاده است، اما برای حفظ اسکلت ها محیط مناسبی به شمار نمی رود. برای یافتن بقایای استخوانی، دانشمندان باید به سراغ لایه هایی بروند که نشان دهنده دریاچه های فصلی یا رودخانه های باستانی در حاشیه این بیابان بزرگ بوده اند.

علاوه بر شرایط حفظ سنگواره، خطای شناختی دانشمندان نیز در ندیدن این موجودات نقش داشته است. پیش فرض فکری قدیمی که پستانداران آن عصر را همواره کوچک می پنداشت، باعث می شد تا فسیل های استخوانی شکسته شده یا ردپاهای غیرعادی بزرگ به اشتباه به دایناسورها یا خزندگان نسبت داده شوند. تتازهنظر در این دیدگاه کلید کشف فسیل پستانداران غول پیکر در آرشیوهای موزه است.

تعاملات زیستی و مکانیسم گام برداشتن در ردیابی فسیلی

مطالعه ردپاها که با عنوان علم ایخ نولوژی (Ichnology) شناخته می گردد، اطلاعات فوق العاده ای درباره نحوه راه رفتن و توزیع وزن جانوران منقرض شده ارائه می دهد. پستانداران به طور کلی دارای راه رفتن متقارن با انحراف جانبی کمتری نسبت به خزندگان هستند. در ردپاهای کشف شده در بوتوکاتو، آثار انگشتان پهن و بالشتک های کف پا کاملاً واضح است که نشان می دهد فشار وزن جانور به طور یکنواخت توزیع می شده تا حرکت در ماسه های روان بیابان تسهیل گردد.

این سازگاری حرکتی باعث می شد تا پستاندار غول پیکر بتواند با سرعت مناسبی روی تلماسه ها حرکت نموده و شکار خود را تعقیب کند. آنالیز زاویه قدم ها و عمق فرورفتگی ماسه نشان می دهد که جانور هنگام راه رفتن از پاهای خود به عنوان اهرم های پرقدرت استفاده می نموده است. چنین ساختار حرکتی پیشرفته ای، موفقیت آن ها را در رقابت با خزندگان هم دوره در زیستگاه های سخت و بی رحم تضمین می کرد.

بازتاب کشف پستانداران اولیه در بازسازی های رسانه ای

تصویر عمومی ما از دایناسورها و پستانداران هم عصرشان بیشتر به وسیله مستندها و فیلم های سینمایی شکل گرفته است. در اثر فوق العاده سینمایی پارک جوراسیک یا مستندهای شبکه های بزرگ، پستانداران همواره به شکل موجوداتی مانند موش که در سوراخ ها پنهان می شوند به تصویر کشیده شده اند. اما کشفیاتی از این دست زمینه را برای تغییر در فرهنگ عامه و مستندسازی علمی تازه فراهم نموده است.

امروزه هنرمندان دیرینه شناسی (Paleoartists) با الهام از یافته های بوتوکاتو، تصاویر تازه ای خلق می نمایند که در آن ها پستانداران تنومند در حال تغذیه از دایناسورها دیده می شوند. این تغییر پارادایم، هم در مجلات علمی و هم در رسانه های عمومی، فکریت ما را نسبت به تکامل پستانداران اصلاح می نماید و نشان می دهد پویایی حیات در دوران پیش از تاریخ بسیار فراتر از کلیشه های ساده انگارانه قبلی بوده است.

منبع: Journal of South American Earth Sciences

پیشنهاد اختصاصی سردبیر (علیرضا مجیدی)

این مقاله مجذوب کننده و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشته های مرتبط کلیک کنید:

• باریک ترین و قوی ترین لپ تاپ های بازار | هم مناسب خانه و هم محل کار و سفر
• با آیفون با باتری خالی هم می گردد بلیت مترو را خرید!
• نبرد طبقاتی نسل ها در اثر علمی تخیلی تازه کارگردان بازی مرکب
• لابیاپلاستی؛ چگونه با آگاهی درباره انجام این جراحی تصمیم بگیریم؟
• بیانیه خواندنی بیل گیتس درباره آینده هوش مصنوعی و بحران اشتغال انسان
• بازی موش و گربه فراوری اسلحه با چاپ سه بعدی و کشف و ممانعت از کشف آنها